Delisting - ro'yxatga olingan qimmatli qog'ozni fond birjadan olib tashlash jarayonini anglatish uchun ishlatiladi. Qimmatli qog'ozlar fond bozori ro'yxatidan chiqarish odatda kompaniya o'z faoliyatini to'xtatganda, bankrot deb e'lon qilganda, birlashganda, listing talablariga javob bermasa yuzaga keladi.

Bu jarayon natijasida kompaniya aksiyalari endi birjada erkin savdo qilinmaydi va investorlar ularni oddiy yo'l bilan sotib ola olmaydilar.

Delisting ikki xil bo'lishi mumkin: majburiy va ixtiyoriy. Majburiy delisting birja tomonidan qo'llaniladi, ixtiyoriy delisting esa kompaniya o'zining erkin irodasi bilan amalga oshiradi. Fond birjalari o'zlarining obro'sini saqlash uchun qat'iy talablar qo'yadilar. Kompaniya quyidagi holatlarda majburiy ravishda birjadan chiqarilishi mumkin:

Kompaniya uzoq muddat davomida zarar ko'rsa, uning moliyaviy holati tanqidiy darajada yomonlashsa, birja uni ro'yxatdan chiqarishi mumkin. Bu, ayniqsa, aksiya narxi minimal chegaradan pastga tushganda sodir bo'ladi.

Kotirovalangan kompaniyalar muntazam ravishda moliyaviy hisobotlarni taqdim etishlari shart. Agar kompaniya bu majburiyatlarni bajarmasa yoki hisobotlarida jiddiy xatoliklar aniqlansa, delisting qo'llanilishi mumkin.

Shuningdek, kompaniya bankrot deb e'lon qilinganda, uning aksiyalari avtomatik ravishda birjadan olib tashlanadi.

Ba'zan kompaniyalar o'zlari birjadan chiqishni xohlaydilar. Buning bir necha sababi bor:

Birjada kotirovalanish katta xarajatlarni talab qiladi – hisobot tayyorlash, auditorlik xizmatlari, hukumat organlari bilan aloqa. Kichik kompaniyalar uchun bu yukni ko'tarish qiyin bo'lishi mumkin.

Ochiq kompaniyalar doimiy ravishda investor va tartibga soluvchi organlar nazorati ostida bo'ladi. Ba'zi kompaniyalar bu cheklovlardan qochish uchun delisting qilishni afzal ko'radi.

Delisting investorlar uchun jiddiy oqibatlarga olib keladi.

Aksiyalarni sotish ancha qiyinlashadi, chunki ular endi birjada savdo qilinmaydi. Investorlar o'z ulushlarini faqat "kulrang bozor"da yoki to'g'ridan-to'g'ri boshqa investorlar bilan sotishlari mumkin.

Birjadan tashqarida aksiya narxini aniqlash murakkab bo'ladi, bu esa investorlarni noto'g'ri qarorlar qabul qilishga olib kelishi mumkin.

So'nggi yillarda dunyoning yirik birjalarida delisting hodisalari tez-tez kuzatilmoqda. Masalan, 2023-yilda AQShning NASDAQ birjasida 200 dan ortiq kompaniya turli sabablarga ko'ra ro'yxatdan chiqarildi.