Qimmatli qog'ozlar bozorida yangi emissiyalar chiqarilayotganda, investorlar uchun ikki xil obuna mexanizmi – yopiq va ochiq obuna mavjud bo'lib, ularning farqlarini bilish muvaffaqiyatli investitsiya strategiyasining asosini tashkil etadi.

Yopiq obuna tizimi o'zining eksklyuziv tabiatiga ko'ra moliya olamida alohida o'rin tutadi. Bu mexanizmda faqat tanlab olingan investorlar guruhi qatnashish imkoniyatiga ega bo'ladi, bu esa uning nomiga to'liq mos keladi.

Yopiq obunaning asosiy tizimi quyidagicha amalga oshadi: kompaniya rahbariyati yoki fond boshqaruvchilari oldindan belgilangan ro'yxatdagi investorlarga taklifnoma yuboradi. Bu ro'yxatda odatda mavjud yirik aksiyadorlar, instituttsional investorlar, strategik hamkorlar va ba'zan yuqori darajali jismoniy shaxslar bo'ladi.

Jarayon davomida obuna narxi bozor qiymatidan 10-30 foizgacha arzonroq belgilanishi mumkin, bu esa ishtirokchilar uchun jozibador imkoniyat yaratadi.

Bu tizimning afzalliklari nafaqat arzonroq narxda, balki tezkorlikda ham namoyon bo'ladi. Yopiq obuna jarayoni odatda 5-10 kun ichida yakunlanadi, chunki ishtirokchilar soni cheklangan va ular kompaniya faoliyatini yaxshi biladilar.

Ochiq obuna tizimi aksincha, barcha investorlarga teng imkoniyat taqdim etuvchi demokratik mexanizmdir. Bu tizimda har qanday jismoniy yoki yuridik shaxs, moliyaviy imkoniyatlari va risklarni qabul qilish darajasidan qat'i nazar, qatnashishi mumkin.

Ochiq obuna jarayoni odatda bir necha hafta davom etadi va quyidagi bosqichlardan iborat:

Birinchi bosqichda kompaniya prospekt e'lon qiladi, unda moliyaviy ko'rsatkichlar, biznes rejasi va risklarni batafsil bayon etadi.

Keyin belgilangan muddatda (odatda 10-15 kun) barcha istaganlar o'z buyurtmalarini berishlari mumkin. Agar talab taklifdan oshib ketsa, aksiyalar proporsional tarzda taqsimlanadi.

Statistik ma'lumotlar yopiq va ochiq obuna mexanizmlarining moliyaviy ta'sirini yaqqol ko'rsatadi.

AQShda xususiy kapital fondlari tomonidan qo'llab-quvvatlanadigan IPOlar jami bitim hajmining 30 foizini tashkil etdi, bu esa yopiq tizimning institutsional investorlar orasidagi mashhurligini tasdiqlaydi.

Yopiq obuna orqali jamlangan kapital hajmi odatda ancha yuqori bo'ladi. Chunki institutsional investorlar va yirik aksiyadorlar o'rtacha jismoniy shaxslarga nisbatan kattaroq miqdorlarda investitsiya qiladilar.

Bir nechta yirik fond 50-100 million dollar miqdoridagi ulush olishi mumkin, bu esa ochiq obunada minglab kichik investorlar tomonidan jamlanadigan miqdorga teng.

Har ikkala obuna mexanizmining o'ziga xos risk profili mavjud. Yopiq obunada asosiy risk "insider trading" va bozorni manipulyatsiya qilish xavfidan iborat.

Cheklangan ishtirokchilar doirasi va maxfiy ma'lumotlarga ega bo'lish imkoniyati ba'zan adolatsiz afzallik yaratishi mumkin.

Ochiq obunada esa asosiy risk bozor o'zgaruvchanligi va ma'lumotlar nosimmetriyasida yotadi. Kichik investorlar ko'pincha kompaniya haqidagi chuqur tahlillarga ega emas.

Yopiq va ochiq obuna mexanizmlari qimmatli qog'ozlar bozorining bir-birini to'ldiruvchi muhim tarkibiy qismlaridir. Har bir mexanizmning o'ziga xos afzalliklari, kamchiliklari va qo'llanish sohalari mavjud.